Herken, bespreek en begeleid deze veelvoorkomende maar vaak onderbelichte slaapstoornis
Het Restless Legs Syndroom (RLS), ook wel rusteloze benen genoemd, is een neurologische aandoening die veel invloed heeft op de nachtrust. In dit blog lees je hoe je RLS herkent, welke vragen je kunt stellen, en wat jij als professional kunt doen om cliënten met rusteloze benen te ondersteunen.
Wat is het Restless Legs Syndroom (RLS)?
RLS is een aandoening waarbij cliënten een onbedwingbare drang voelen om de benen te bewegen, vaak gepaard met een oncomfortabel of jeukend gevoel. De klachten verergeren ’s avonds en bij rust, en verbeteren tijdelijk door beweging. RLS is een officiële slaapstoornis die behoort in de categorie ‘bewegingsstoornissen tijdens de slaap’. De slaap wordt door deze onrust vaak verstoord.
Hoe vaak komt RLS voor?
RLS komt naar schatting voor bij 7% van de bevolking, met een hogere prevalentie bij (zwangere) vrouwen en bij mensen boven de 50 jaar.
Signalen dat je cliënt last heeft van rusteloze benen
Let op deze aanwijzingen tijdens de slaap-intake:
- Moeite met ontspannen in de avond
- Bewegingsdrang in de benen bij rust of vlak voor het inslapen
- Hierdoor niet of moeilijk in slaap kunnen vallen
- Veel woelen of uit bed gaan in de nacht
- Klachten verdwijnen (tijdelijk) bij beweging
- Slechte tolerantie voor stilzitten (zoals bij bioscoop of autoritten)
Een open vraag als “Merk je dat je benen ‘s avonds onrustig worden of dat je niet stil kunt liggen?” kan al veel opleveren.
Wat zijn de oorzaken van RLS?
De exacte oorzaak is niet altijd bekend, maar bekende risicofactoren zijn:
- IJzertekort of lage ferritinewaarden
- Zwangerschap (vooral in het derde trimester)
- Chronische aandoeningen, zoals nierproblemen of diabetes
- Gebruik van bepaalde medicatie, zoals antidepressiva of antihistaminica
- Erfelijkheid: RLS komt vaker voor bij familieleden
Bij nieuwe of ernstige klachten is medisch onderzoek (inclusief labwaarden) altijd verstandig.
Wat kan je als zorgverlener doen bij RLS-klachten?
Als zorgprofessional kun je veel betekenen voor cliënten met RLS, ook zonder specialistische medische behandeling. Denk aan:
1. Psycho-educatie en normalisering
Leg uit wat RLS is, en dat het een erkende, behandelbare aandoening is. Dit vermindert stress of zorgen rondom de klachten en voorkomt dat cliënten hun bedtijd uitstellen.
2. Leefstijladvies
- Adviseer dagelijkse matig tot intensieve lichaamsbeweging (niet vlak voor het slapen)
- Beperk cafeïne, nicotine en alcohol
- Stimuleer een vast dag- en nachtritme, waarbij vooral een consistente tijd van opstaan belangrijk is.
- Pas slaaphygiëne toe en bespreek de slaapomgeving
3. Massage of medicatie
- Het masseren van de benen of kuiten voor het slapengaan kan de doorbloeding verbeteren en bijdragen aan minder RLS-klachten
- Sommige mensen vinden verlichting bij het aanbrengen van warme of koude kompressen op de benen.
- Sommige RLS-patiënten melden positieve resultaten na ijzersuppletie.
- Bij ernstige klachten kan de arts medicijnen voorschrijven die de dopamine-receptoren in de hersenen stimuleren, zoals pramipexol, ropinirol of rotigotin, gabapentine of pregabaline.
4. Begeleiding bij de impact op slaapgedrag
RLS kan leiden tot angst voor slapen of negatieve slaapassociaties. Een belangrijk aspect bij de behandeling van rustelozebenensyndroom (RLS) is het leren omgaan met het ongemak. Hier kan Acceptance and Commitment Therapy (ACT) een waardevolle aanvulling zijn. ACT helpt cliënten om vervelende gevoelens en sensaties te accepteren, in plaats van gefrustreerd te raken door de slaapproblemen die hieruit voortvloeien. ACT-i kan ook helpen om piekeren, frustratie of vermijdingsgedrag rondom bedtijd te verminderen. Hierin ligt een belangrijke rol voor de slaapcoach.
Meer leren over slaapstoornissen zoals RLS?
Wil je als zorgprofessional meer grip krijgen op complexe slaapproblemen zoals RLS? Of wil je beter worden in het toepassen van de bewezen effectieve ACT-methodiek om slaapproblemen te verminderen? In de online cursus slaapcoach en de Opleiding tot Slaapcoach van Slaap Opleiding Nederland leer je hoe je slaapklachten signaleert, bespreekbaar maakt en effectief begeleidt met evidence-based technieken.
Veelgestelde vragen over het Rustelozebenensyndroom (RLS)
RLS (Restless Legs Syndroom) is een neurologische aandoening waarbij mensen een sterke drang voelen om hun benen te bewegen, vaak met een kriebelend of trekkend gevoel. PLMD (Periodic Limb Movement Disorder) veroorzaakt herhaalde, onbewuste beenbewegingen tijdens de slaap. RLS gebeurt vooral bij rust of inslapen, PLMD tijdens de slaap zelf.
RLS kan tijdelijk optreden, bijvoorbeeld tijdens zwangerschap of bij ijzertekort, en dan weer verdwijnen. In andere gevallen is het een chronische aandoening die goed te behandelen is, maar meestal niet vanzelf overgaat.
Beperk cafeïne, alcohol en nicotine, stimuleer regelmatige beweging (niet vlak voor bedtijd), houd een vast slaapritme aan en zorg voor een ontspannen avondroutine. Ook het bijvullen van ijzertekort (indien aangetoond) kan klachten verminderen.
Als klachten ernstig zijn, het functioneren beïnvloeden of als er sprake is van nachtelijke onrust zonder duidelijke oorzaak, is doorverwijzing naar een arts of neuroloog aanbevolen. Ook bij vermoeden van PLMD of comorbiditeit met slaapapneu is specialistisch onderzoek gewenst.
Wil je als zorgprofessional beter leren signaleren, begrijpen en behandelen bij klachten zoals rusteloze benen? Volg dan de online cursus slaapcoach of bekijk de Opleiding tot Slaapcoach van Slaap Opleiding Nederland. Je leert evidence-based technieken die je direct kunt toepassen in de praktijk.
