De vicieuze cirkel doorbreken
Chronische pijn en slaapproblemen vormen een complex en wederzijds versterkend duo. Zorgverleners die cliënten helpen met slaapproblemen komen vaak mensen tegen met langdurige pijnklachten, zoals rugpijn, reuma of fibromyalgie. Wist je dat naar schatting tussen de 53% en 90% van de mensen met chronische pijn ook gebroken nachten ervaren? Mensen met chronische pijnklachten lopen zelfs 18 keer zoveel risico op de diagnose slapeloosheid. Als slaapcoach kun je een belangrijke rol spelen in het doorbreken van deze vicieuze cirkel. In deze blog lees je hoe slaap en chronische pijn elkaar beïnvloeden, en welke behandelstrategieën effectief zijn.
De vicieuze cirkel van pijn en slecht slapen
Het is gemakkelijk te denken dat pijn de oorzaak is van slaapproblemen, maar de relatie tussen pijn en slaap ligt net wat ingewikkelder. Onderzoek toont aan dat slecht slapen niet alleen een gevolg is van pijn, maar dat het zelfs voorspellend kan zijn voor chronische pijnklachten. Dit betekent dat mensen die al slecht slapen, een grotere kans hebben om langdurige en ernstigere pijn te ervaren.
Een slechte nachtrust verhoogt namelijk de gevoeligheid voor pijnprikkels. Uit een studie van Curatolo en collega’s (2015) bleek dat meer slaapproblemen gepaard gingen met een verhoogde gevoeligheid voor pijnprikkels. Chronische slapeloosheid kan daardoor pijnklachten verergeren, waardoor mensen vast komen te zitten in een cyclus van pijn en slechte slaap.
Chronische slapeloosheid verergert de pijnbeleving
Mensen met chronische pijn die ook slapeloosheid ervaren, rapporteren vaak meer intense en langdurige pijnklachten. Daarnaast heeft slaaptekort een negatief effect op het dagelijks functioneren. Denk aan vermoeidheid, concentratieproblemen en stemmingswisselingen. Deze combinatie maakt het moeilijker voor cliënten om hun pijn op een effectieve manier te beheersen.
Stress en zorgen over de gezondheid spelen ook een belangrijke rol. Veel mensen die worstelen met chronische pijn, ontwikkelen angsten rondom hun slaap. Deze angst kan leiden tot een overmatige alertheid: het lichaam staat in een ‘overlevingsmodus’ en is constant op zoek naar gevaar, waardoor ononderbroken slapen onmogelijk wordt. Dit verhoogde stressniveau verergert op zijn beurt de pijnklachten.
Slaap als apart behandeldoel
Als zorgverlener is het belangrijk om slaapklachten bij mensen met chronische pijn apart te behandelen. Hoewel de neiging er kan zijn om de pijn centraal te stellen, leidt de focus op het verbeteren van de slaap tot verbetering van zowel de slaapkwaliteit als de pijnbeleving. Dit kan helpen om de vicieuze cirkel te doorbreken en het dagelijkse functioneren van cliënten te verbeteren.
Cognitieve gedragstherapie voor pijn en slapeloosheid (CGT-I)
Een van de meest effectieve behandelmethoden voor slapeloosheid bij mensen met chronische pijn is cognitieve gedragstherapie voor slapeloosheid (CGT-I). Deze therapie richt zich op het doorbreken van negatieve gedachten en gedragingen rondom slaap. CGT-I is wetenschappelijk onderbouwd en heeft bewezen positieve effecten.
Uit een review van zes verschillende behandelstudies bleek dat mensen na CGT-I niet alleen beter sliepen, maar ook minder pijn ervaarden. De behandeling leidde tot kortere slaaplatentie (kortere tijd om in slaap te vallen), langere slaapduur en een betere slaapkwaliteit. Deze verbetering in slaap helpt het lichaam om beter om te gaan met pijn en de algehele pijnbeleving te verminderen.
Mensen met chronische pijn en slaapproblemen helpen
Als zorgverlener of slaapcoach kun je cliënten helpen om hun slaap te verbeteren door enkele belangrijke interventies toe te passen:
- Uitvragen van slaapklachten door middel van een slaapanalyse: Vraag cliënten met chronische pijn altijd naar hun gedrag en gedachten rondom de slaap. Hoe lang liggen ze in bed? Hoe vaak worden ze wakker? Hoe voelen ze zich overdag? Dit kan helpen om een duidelijker beeld te krijgen van de situatie.
- Stress speelt een belangrijke rol bij zowel pijn als slapeloosheid. Ontspanningsoefeningen, zoals ademhalingstechnieken of progressieve spierontspanning, kunnen helpen om het lichaam tot rust te brengen voor het slapengaan. Let wel op, soms kunnen ontspanningstechnieken ook juist contraproductief werken. Bespreek goed met de cliënt hoe hij over ontspanningstechnieken denkt, wat ze met hem doen en doe ze eerst altijd samen met de cliënt voordat je ze als thuisopdracht meegeeft.
- In de ideale situatie wordt zowel de pijn als de slaap gericht behandeld, daarom is goede samenwerking met medische professionals belangrijk. Denk bijvoorbeeld aan overleg over de timing van (pijn)medicatie inname, om de verstorende effecten ervan op de slaap te verminderen.
- Adviseer cliënten om niet te lang in bed te liggen om een goede slaapefficiëntie te behouden. Regelmatige slaap- en waaktijden zijn belangrijk, net als het beperken van alcohol in de avond. TV kijken in de avond kan helpen om de slaap te verbeteren. Ook het opschrijven van drie dingen in de avond waar iemand dankbaar voor is helpt bij een rustgevende avondroutine en om de slaapkwaliteit te verbeteren.
- Acceptance and Commitment Therapy (ACT): Wanneer pijnklachten niet volledig opgelost kunnen worden, kan ACT helpen cliënten te leren omgaan met ongemak. Deze therapievorm richt zich op het accepteren van vervelende gevoelens, zonder hiertegen te vechten. Dit vermindert de frustratie rondom de pijn en de slaapproblemen, en kan helpen de vicieuze cirkel te doorbreken.
Conclusie
Chronische pijn en slaap zijn nauw met elkaar verweven en versterken elkaar vaak op negatieve wijze. Zorgverleners kunnen een verschil maken door niet alleen de pijn, maar ook de slaap van hun cliënten actief aan te pakken. Behandelmethoden zoals cognitieve gedragstherapie voor slapeloosheid (CGT-I) en Acceptance and Commitment Therapy (ACT) leveren een waardevolle bijdrage aan het verbeteren van zowel de slaap als de pijnklachten.
Bij Slaap Opleiding Nederland leren we zorgverleners om een holistische benadering te hanteren bij slaapproblemen, waarbij aandacht is voor zowel fysieke als mentale factoren die de slaap beïnvloeden. Wil je meer leren over hoe je mensen (met of zonder chronische pijn) kunt ondersteunen bij hun slaap? Volg dan onze opleiding tot slaapcoach en maak een blijvende impact op het welzijn van cliënten.
Ga naar de opleiding tot slaapcoach
