Slaap is de toekomst in zorg en welzijn

Zorg en welzijn opleiding

Slaap is een ondergeschoven kindje binnen de gezondheidszorg. Toch is het één van de belangrijkste factoren voor mentale en fysieke gezondheid. In dit artikel lees je hoe slaap onmisbaar is binnen het werkveld zorg en welzijn, en waarom professionals in dit werkveld zich meer moeten richten op slaap om de gezondheid en het herstel van hun cliënten te verbeteren.

Slaap, zorg en welzijn

Zorgverleners die kennis hebben van (de behandeling van) slaapproblemen maken enorm veel impact op de kwaliteit van leven van hun cliënten. Als cliënten kampen met slaapproblemen, kan dit namelijk leiden tot chronische gezondheidsproblemen, zoals een verhoogd risico op hartziekten, diabetes en mentale problematiek zoals depressie en angst. Hoe komt dit? Tijdens de slaap wordt het immuunsysteem versterkt en worden de hersenen gereinigd van afvalstoffen. Daar lees je in de volgende alinea meer over.

Impact van slechte slaap op de gezondheid

Een tekort aan diepe en REM-slaap is als een lekkende kraan. De schade sijpelt door in elk hoekje en gaatje van het lichaam. Het kan zowel fysieke als mentale klachten verergeren en zelfs leiden tot meer ernstige gezondheidsproblemen. Een veel voorkomend gevolg van slechte slaap is de verhoogde stress die het veroorzaakt. Deze stress heeft weer invloed op (onder andere) het immuunsysteem, wat het risico op ziektes verhoogt. Ook houden de gevolgen van slaaptekort, zoals stress, het slaapprobleem in stand. Dat kan best een ingewikkelde vicieuze cirkel zijn!

Slechte slaap heeft invloed op:

• Het immuunsysteem: Chronisch slaaptekort verlaagt de effectiviteit van het immuunsysteem, waardoor mensen vatbaarder zijn voor ziektes.
• Mentale gezondheid: Gebrek aan slaap is een belangrijke risicofactor voor mentale gezondheidsstoornissen zoals depressie en angst. Mensen met slaapproblemen hebben twee keer zo veel kans op het ontwikkelen van een depressie.
• Fysieke gezondheid: Kort- én langdurig slaaptekort kan bijdragen aan hartziekten, diabetes en overgewicht.
• Cognitieve functies: Slaaptekort vermindert het geheugen, de concentratie en het vermogen om beslissingen te nemen.
• Verkeersveiligheid: Slaapgebrek is ook gevaarlijk op de weg. Al na één nacht slecht slapen reageren mensen trager, waardoor de kans op een verkeersongeluk toeneemt. Een verontrustend fenomeen hierbij zijn micro-slaapjes: korte, onbewuste momenten waarop de hersenen even ‘uit’ gaan, soms maar een fractie van een seconde.

Jouw rol als zorgverlener

Als zorgverlener heb je de verantwoordelijkheid om – net als aan de andere leefstijlpijlers – ook aandacht te besteden aan de slaap van je cliënten. Dit begint al bij het (constructief) bespreekbaar maken van de slaap. Het stellen van de juiste vragen, bijvoorbeeld door middel van een slaapanalyse helpt je hierbij. Ook is het belangrijk om signalen voor slaapstoornissen, zoals hypersomnie, RLS of slaapapneu op tijd te herkennen. 

De behandeling van slaapproblemen

Vaak worden slaapproblemen gezien als een gevolg van bepaalde aandoeningen, zoals bij chronische pijn, eenzaamheid of depressie. Echter, vaak zijn slaapproblemen een belangrijke oorzakelijke en instandhoudende factor bij deze problemen. Het wordt daarom aangeraden om slaap altijd als apart behandeldoel mee te nemen, naast de reguliere behandeling voor deze problemen.

Als zorgprofessional kun je veel betekenen om de slaapkwaliteit en de (mentale) gezondheid van je cliënten te verbeteren. Dit zijn enkele effectieve technieken die je kunt toepassen:

1. Slaapanalyse

Begin met een gedegen slaapanalyse om te begrijpen welke factoren het slaapprobleem veroorzaken en in stand houden. Hierdoor kun je passende interventies bieden.

2. Cognitieve Gedragstherapie voor Insomnie (CGT-I)

CGT-I is een bewezen effectieve behandelmethode voor slapeloosheid. Het richt zich op het opsporen en veranderen van de gedachten en gedragingen die de slaap negatief beïnvloeden.

3. Stimuluscontrole

Stimuluscontrole is een techniek die vooral helpt wanneer het bed is geassocieerd met wakker liggen of stress. Door het bed alleen te gebruiken voor slaap (en seksuele activiteit) en andere activiteiten zoals tv kijken of werken te vermijden, kunnen cliënten leren hun bed opnieuw te associëren met slaap.

4. Slaaprestrictie

Slaaprestrictie is een techniek waarbij de tijd in bed wordt beperkt tot de werkelijke slaaptijd. Dit helpt om de slaapdruk te verhogen, waardoor het makkelijker wordt om in slaap te vallen en de slaapkwaliteit verbetert. Het is een zeer effectieve techniek bij het aanpakken van insomnie, maar vereist geduld en discipline van de cliënt.

5. Slaapvriendelijke omgeving

Ga samen met je cliënten na hoe slaapvriendelijk hun slaapomgeving is. Door het verminderen van licht, geluid en andere afleidingen in de slaapkamer kan de slaapomgeving slaapvriendelijker worden gemaakt.

6. Stressmanagement

Hoewel ontspanningsoefeningen kunnen helpen bij het verminderen van stress, is het belangrijk om ze niet als standaard slaapadvies mee te geven. Ontspanningstechnieken kunnen bij sommige cliënten juist averechts werken. Dit kan het geval zijn wanneer de cliënt zich te veel focust op het “moeten ontspannen”, wat juist extra spanning veroorzaakt.

De ‘juiste’behandeling voor slaapproblemen

Elke cliënt is anders, en wat voor de één werkt, werkt misschien niet voor de ander. Het is belangrijk om slaaptechnieken aan te passen aan de specifieke behoeften van de cliënt. Het begrijpen van de verschillende behandeltechnieken en het weten wanneer je welke techniek moet toepassen, kan het verschil maken. Soms is bijvoorbeeld CGT-I de beste keuze voor cliënten met (chronische) slapeloosheid, terwijl ACT effectiever kan zijn voor cliënten die kampen met angstgerelateerde slaapproblemen.

Wil je leren welke behandeltechniek het beste werkt voor je cliënt? De opleiding tot slaapcoach bij Slaap Opleiding Nederland biedt zorgprofessionals de tools en kennis om cliënten binnen 12 weken te helpen bij hun slaapproblemen.