Feit of fabel: Slaaptekort kan je inhalen
Slaap is essentieel voor de fysieke en mentale gezondheid. Voor zorgverleners is het belangrijk om te begrijpen hoe slaaptekort het lichaam beïnvloedt en of het mogelijk is om gemiste slaap in te halen. Vaak horen we dat slaaptekort inhalen niet mogelijk is. Maar is dit echt waar? In deze blog leer je meer over het concept van slaap inhalen en lees je de nieuwste kijk van de wetenschap op het inhalen van slaaptekort.
Wanneer heb je slaaptekort
Slaaptekort ontstaat wanneer iemand niet voldoende slaap krijgt om optimaal te functioneren. Dit kan incidenteel gebeuren, zoals na een nacht slecht slapen, of chronisch, wanneer een persoon gedurende langere tijd onvoldoende slaapt. De oorzaken van slaaptekort zijn divers en kunnen variëren van onregelmatige werktijden tot stress en onderliggende medische aandoeningen.
Hoeveel slaap hebben mensen nodig
De hoeveelheid slaap die mensen nodig hebben, verschilt per persoon en hangt ook af van verschillende factoren. Tieners hebben bijvoorbeeld meer slaap nodig en ook vrouwen slapen over het algemeen vaak iets meer dan mannen. Gemiddeld hebben volwassenen tussen de 6 en 9 uur slaap nodig. De slaapbehoefte neemt af, naarmate mensen ouder worden. Als iemand uitgerust opstaat, geen wekker nodig heeft en/of gedurende de dag voldoende energie heeft, heeft diegene waarschijnlijk genoeg geslapen.
Hoe ontstaat slaaptekort
Slaaptekort ontstaat wanneer mensen onvoldoende herstellende slaap krijgen. Als mensen onvoldoende slapen, dan kan dat een negatieve invloed hebben op hun gezondheid en prestaties. Ze bouwen dan een slaapschuld op. Dit begrip is ooit geïntroduceerd door een Amerikaanse onderzoeker, en het omschrijft de totale hoeveelheid slaaptekort die iemand opbouwt over een bepaalde periode.
In theorie zou je kunnen zeggen dat iemand een slaapschuld kan aflossen door de uren die hij mist bij te slapen. Maar werkt dit ook echt zo? Kan je slaaptekort inhalen door bij te slapen, bijvoorbeeld in het weekend?
Kan je slaaptekort inhalen
Het is een wijdverspreid idee dat het onmogelijk is om verloren slaap in te halen. Toch suggereert recent onderzoek dat dit niet helemaal waar is. Een longitudinaal onderzoek uit 2018 en een systematische review uit 2020 lieten zien dat mensen die doordeweeks slechts vier tot zes uur per nacht sliepen en in het weekend bijsliepen, betere gezondheidsuitkomsten hadden dan mensen met voortdurend slaaptekort. Enkele gezondheidsvoordelen van slaap inhalen in het weekend waren een lager BMI en een lager cardiometabool risico.
Uit ander onderzoek bleek dat weekend-inhaalslaap mogelijk helpt om laaggradige ontstekingen te verminderen. NB: Bovenstaande onderzoeken zijn gedaan bij gezonde volwassenen, het betekent niet dat slaap inhalen een oplossing is voor chronische slaapproblemen.
De invloed van slaap inhalen in het weekend is ook onderzocht voor adolescenten. Een studie uit 2023 suggereerde dat slaap inhalen in het weekend een beschermend effect kan hebben op adolescenten, een groep die steeds vaker onvoldoende rust krijgt.
Hoewel de resultaten over het inhalen van slaap voorzichtig positief zijn, benadrukken de studies dat het beter is om elke dag van de week voldoende slaap te krijgen. Als dat niet mogelijk is, lijkt het inhalen van slaapschuld in het weekend beter dan helemaal niets doen.
Het gevaar van te veel slapen
Hoewel bovengenoemde studies suggereren dat mensen verloren uren tot op zekere hoogte kunnen inhalen in het weekend, is er een belangrijk risico van slaap inhalen, namelijk ‘overslapen’. Te veel slapen kan dezelfde nadelige gevolgen hebben als te weinig slapen. Het is zelfs zo dat slapeloosheidssymptomen het vaakst voorkomen bij mensen die structureel meer dan 9 uur in bed liggen.
Conclusie + advies
Het is belangrijk om de focus te behouden op een gezond en regelmatig slaappatroon waarbij iemand structureel voldoende kwalitatieve slaap krijgt. Mocht het om verschillende redenen incidenteel niet lukken, dan kan het een geruststelling zijn dat slaaptekort tot op zekere hoogte in te halen is. Pas hierbij wel op voor de risico’s van overslapen. Een andere tip is om iemand liever een uur eerder naar bed te laten gaan, dan een uur uit te slapen. Dit brengt de biologische klok het minste in verwarring. Als iemand (te) laat opstaat, kan dat er bovendien voor zorgen dat diegene de avond daarop niet moe genoeg is om in slaap te vallen. Op die manier wordt het ritme in de war gebracht, wat weer kan leiden tot langdurige slaapproblemen.
Ben jij een zorgverlener en wil je weten hoe je jouw cliënten kan begeleiden bij een goede nachtrust? Dan is de opleiding tot slaapcoach of onze online cursus slaapcoach bij Slaap Opleiding Nederland iets voor jou. Schrijf je in voor een proefcollege om kennis te maken met de opleiding tot slaapcoach.
