En andersom… Hoe zit dat?
Het is bekend dat slaaptekort het risico op depressie en angst verdubbelt, maar wist je dat er ook een relatie bestaat tussen eenzaamheid en slaap? Eenzaamheid en slapeloosheid zijn nauwer aan elkaar verbonden dan je misschien zou denken. Hoe dit precies in elkaar zit, lees je in deze blog.
Wat is eenzaamheid en wat hebben eenzaamheid en slaap met elkaar te maken?
Eenzaamheid wordt omschreven als een ongemakkelijk gevoel dat mensen ervaren wanneer zij het gevoel hebben dat hun sociale contacten onbereikbaar zijn. Dit is anders dan sociale isolatie, omdat mensen sociaal geïsoleerd kunnen zijn, maar zich niet eenzaam hoeven te voelen. Ook kunnen mensen zich eenzaam voelen terwijl ze door veel mensen omringd worden.
Slapen eenzame mensen slechter
Eenzaamheid heeft een grote invloed op gezondheid. Een analyse van 114 studies uit 2020 concludeerde dat eenzaamheid een negatieve invloed heeft op de gezondheid. Het grootste effect van eenzaamheid werd gevonden op mentale gezondheid. Het is interessant om uit te zoeken welk mechanisme deze relatie verklaart. Zou ‘slaap’ een rol kunnen spelen tussen eenzaamheid en gezondheidsrisico’s?
Er zijn meerdere studies gedaan naar het effect van eenzaamheid op slaap. Studies uit 2002 en 2010 steldes dat eenzaamheid een sterke voorspeller was van een slechte slaapkwaliteit. Echter, het is altijd goed om meerdere (recente) artikelen te raadplegen alvorens een conclusie te trekken. In 2020 zijn 27 artikelen over de relatie tussen eenzaamheid en slaap geanalyseerd. Hieruit bleek dat eenzaamheid verband houdt met slaapproblemen, maar niet met slaapduur. Ook is het langetermijn-effect van eenzaamheid op de slaap onbekend.
We mogen dus voorzichtig zeggen dat er een relatie bestaat tussen eenzaamheid en slaapproblemen. Echter, het lijkt er ook op dat deze relatie tweerichtingsverkeer is. Dit bleek uit een analyse van 84 artikelen uit 2020 en uit een studie onder ouderen (65+) uit 2019. Aan de ene kant kan eenzaamheid slaapproblemen teweegbrengen, en aan de andere kant kunnen slaapproblemen eenzaamheid vergroten.
Waarom zijn mensen eenzaam als ze slechter slapen?
Slaapproblemen en eenzaamheid staan in relatie tot elkaar, maar wat verklaar dit mechanisme? Ook hiernaar is onderzoek gedaan. Zo is bijvoorbeeld onderzocht of een gestructureerd dagritme de relatie tussen slaap(problemen) en eenzaamheid kon verklaren. Dat bleek niet het geval te zijn. Ook bleken depressie, BMI, leefstijl, geslacht of leeftijd geen rol te spelen in de relatie tussen eenzaamheid en slaapproblemen. Toch zijn er enkele factoren die wel de rol van eenzaamheid op slaapproblemen kan verklaren.
Een tweelingstudie uit 2017 bevestigde relatie tussen eenzaamheid en een slechte slaapkwaliteit. Zij vonden dat het verband tussen eenzaamheid en slaapkwaliteit werd versterkt bij personen die in hun adolescentie slachtoffer waren geworden van geweld of die in hun kindertijd waren mishandeld.
Ook bleken angst en piekeren de associatie tussen eenzaamheid en slechte slaap te versterken. Een evolutionair oogpunt kan helpen deze relatie te begrijpen.
Vanuit evolutionair oogpunt biedt sociaal contact namelijk veiligheid. Eenzaamheid brengt juist gevoelens van onveiligheid en kwetsbaarheid met zich mee. Dit kan verklaren waarom gevoelens van eenzaamheid verband houden met een verminderde slaapkwaliteit. Aangezien slaap een toestand is waarin het onmogelijk is om alert te blijven, staat het onveilige gevoel van eenzaamheid op gespannen voet met een goede nachtrust.
Verklaring relatie tussen slaapproblemen en eenzaamheid
Inmiddels weet je dat slaapproblemen ook eenzaamheid kunnen versterken. Mensen die een slechte nacht hebben, zien andere mensen meer als een bedreiging en zijn minder gemotiveerd om sociaal contact te leggen. Ook komen ze na een moeilijke nacht eenzamer en minder toegankelijk over naar anderen toe. Dit is te verklaren doordat mensen minder sociaal vaardig worden door slaaptekort. Verder verandert hun mimiek en huidskleur, wat hen sociaal minder aantrekkelijk maakt.
Mensen met eenzaamheid en slaapproblemen helpen
Slaapproblemen en eenzaamheid houden nauw verband met elkaar. Daarom is het belangrijk om als zorgverlener oog te hebben voor deze relatie. Als een cliënt eenzaam is, vraag dan naar de slaap. Pas waar nodig slaapcoaching toe om te voorkomen dat de cliënt in een vicieuze cirkel van eenzaamheid en slaapproblemen terecht komt.
Coach je een cliënt met slaapproblemen? Vraag dan actief naar gevoelens van eenzaamheid. Praten erover helpt. Zie het slaapprobleem daarnaast als apart behandeldoel. Wil je meer handvatten om iemand te coachen op het gebied van slaap? Volg de driedaagse opleiding tot slaapcoach bij Slaap Opleiding Nederland.
