Zo help je cliënten die te vroeg wakker worden
Ongeveer een kwart van de mensen ervaart slaapproblemen, en te vroeg wakker worden is daar één van. Bij te vroeg wakker worden wordt iemand vaak uren voor de wekker wakker, terwijl eigenlijk nog meer slaap nodig is. Dit kan leiden tot vermoeidheid, concentratieproblemen en een lager energieniveau overdag.
Oorzaken van te vroeg wakker worden
Er zijn verschillende oorzaken voor te vroeg wakker worden, die vaak samenhangen met leefstijl, lichamelijke factoren en de slaapomgeving. Hieronder lees je de belangrijkste oorzaken én hoe je als zorgverlener cliënten kan helpen die te vroeg wakker worden.
Te vroeg wakker worden door stress
Stress activeert het autonome zenuwstelsel, waardoor cliënten vaak al vroeg in de ochtend wakker worden.
Wat te doen?
Breng de balans tussen in- en ontspanning bij de cliënt in kaart. Oefen eventueel samen ontspanningstechnieken zoals ademhalingsoefeningen of mindfulness om het stressniveau te verlagen en de slaap te verbeteren. Let op: klassieke ontspanningsoefeningen kunnen ook averechts werken.
Te vroeg wakker worden als gevolg van ouder worden
Bij het ouder worden verandert het circadiane ritme: de slaap wordt lichter en het biologisch ritme kan vervroegen.
Wat te doen?
Kijk met cliënten naar een regelmatig slaapritme waarin iemand maximaal 7 uur in bed ligt. Een dutje van ongeveer 30 minuten tussen de middag helpt ouderen om niet te vroeg te gaan slapen.
Te vroeg wakker worden door hormonale veranderingen
Hormonale schommelingen, bijvoorbeeld tijdens de overgang, kunnen slaappatronen verstoren.
Wat te doen?
Bespreek leefstijlfactoren zoals beweging, voeding en stressmanagement om de impact van hormonale veranderingen op de slaap te beperken.
Bekijk E-learning: Overgang en slaapproblemen
Te vroeg wakker door een te lichte slaapkamer
Een lichte of lawaaierige slaapkamer kan de slaapkwaliteit negatief beïnvloeden.
Wat te doen?
Adviseer cliënten om de slaapkamer te verduisteren, te ventileren en storende factoren (zoals geluiden of een niet-ondersteunend matras) te verminderen.
Te vroeg wakker worden door pijn
Chronische pijn of lichamelijke ongemakken kunnen de slaapfragmentatie vergroten. Aan de andere kant zijn slaapproblemen zoals te vroeg wakker worden ook een voorspellende factor voor (chronische) pijn.
Wat te doen?
Houd een tweesporenbeleid aan. Begeleid de cliënt bij het omgaan met of verminderen van pijn. Ben je hier niet gespecialiseerd in? Verwijs dan door.
Aan de andere kant, help de cliënt de slaap te verbeteren. Dit is mogelijk, ondanks de pijn. Slaaprestrictie kan helpen de slaapkwaliteit te verbeteren. Cognitieve therapie kan de cliënt helpen omgaan met belemmerende overtuigingen over de slaap, zoals “Ik zal vannacht wel wéér niet slapen door de pijn”. Technieken uit de Acceptance and Commitment Therapy helpen cliënten om om te gaan met vervelende en oncontroleerbare gedachten en gevoelens zoals pijn.
Te vroeg wakker worden door medicatie
Sommige medicijnen (bijvoorbeeld antidepressiva, antihypertensiva) kunnen als bijwerking vroegtijdig wakker worden veroorzaken.
Wat te doen?
Breng het medicatiegebruik van cliënten in kaart en verwijs zo nodig door naar de behandelend arts om alternatieven te overwegen.
Te vroeg wakker worden door alcoholgebruik
Hoewel alcohol in eerste instantie ontspanning kan bieden, verstoort het de slaapkwaliteit en kan het leiden tot vroegtijdig wakker worden.
Wat te doen?
Licht cliënten in over de effecten van alcohol op de slaap en moedig aan om alcoholgebruik te vervangen in de avond.
Bijscholing over slaap en slaapstoornissen
Wil je als zorgprofessional meet leren over de oorzaken en behandelingen van te vroeg wakker worden? Verdiep dan jouw kennis over slaapproblemen.
Slaap Opleiding Nederland verzorgt geaccrediteerde opleidingen en een online cursus slaapcoach waarin je leert hoe je cliënten effectief kunt begeleiden bij slaapproblemen zoals te vroeg wakker worden.
Zo versterk je jouw dienstverlening met evidence-based inzichten en praktische vaardigheden.
